Geçmişten Bir Şehir Çatalhöyük
Konumu, Konya ilinin 52 km. güney doğusunda Çumra ilçesi sınırları içinde yer almakta olup yerleşim antik dönemde Lykonia Bölgesi olarak geçmektedir. Lykonia’nın sınırları batıda Beyşehir Gölü, doğuda Göreme, güneyde Suğla Gölü ve kuzeyde Gedesa’ya kadar uzanmaktadır. Günümüzde kurumuş olan Çarşamba çayı kenarında aynı adla bilinen ovanın içinde yer almaktadır.
Bilimsel Araştırmalar:
İlk kazı 1961 ve 1967 yılları arasında yapılmıştır. Cambrigde Üniveristesinden İan Hodder 1993’ten bu yana bu kazılarda çalışmaktadır. Yüksek tepenin batı yamacında yapılan çalışmalarda 13 kat açığa çıkarılmıştır. Doğu tarafında yürütülen kazılarda ise 18 kat bulunmuştur.
Yaşam ve Mimari:
İlk şehirleşme insanların bir arada yaşama gereksinimleri sonucu doğmuştur. Çatalhöyük de avcı toplayıcı gelenek uzun yıllar devam etmiş olsa da bir arada olma gereksinimi sonucu insanlar hayvancılığa hatta ilkel tarıma bile başlamışlardır. Sığır evcilleştirilmiş, ilk bitki ekimleri yapılmış, obsidyen taşı ile kesici aletler tasarlanıp kullanılmıştır.
Şehir mimarisinde, dikdörtgen evlerin duvarları birbirine bitişik ancak ortak duvar olmaması nedeniyle şaşırtıcıdır. Evlerin kapıları yoktur ve her evin kendi müstakil duvarları vardır. Evler ayrı ayrı planlanmış ve ihtiyaç duyulunca yanına bir başka ev yapılmıştır. Evlerin bitişik duvarı nedeni ile şehirde sokaklar mevcut olmayıp ulaşım düz damlar üzerinden sağlanmaktaydı.
Araştırmalarda evlerin genellikle bir meydan etrafında veya kutsal bir mekan çevresinde kümelenmiş olduğu, yerleşimin bir plan dahilinde olmayıp, ihtiyaca göre daralıp genişleyebilen görünümde olduğu belirlenmiştir. Şehri koruyan ve sınırlandıran sur duvarı niteliğinde buluntulara rastlanmamıştır. Şehrin dış kenarında kalan evlerin duvarları bu görevi üstleniyordu. Çatalhöyük’ün neolitik yerleşimcileri ev yaptıklarında bu evin uzun ömürlü olması gibi bir kaygıları yoktu. Yaklaşık yüzyıl gibi bir süre sonra evlerini yıkıp, bu yıkıntıları temel olarak kullanıp yeni evler yapıyorlardı. Böylelikle yerleşme yüzyıllar boyunca yavaş yavaş yükselmeye başladı ve görmüş olduğumuz bugünkü yüksekliğe ulaştı. Çatalhöyük’teki şehirciliğin en iyi bilinen dönemi 7. ve 11. katlardır.
Ölü Gömme Gelenekleri :
Çatalhöyük insanı ölülerini evlerin içindeki sekilerin ve oda tabanlarının altına, çocuğun anne karnındaki pozisyonu (hocker) gibi dizler karına çekilmiş bir şekilde gömülmüştür. Bu sekiler altında aile bireylerinden biri veya bir kaçı gömülebilmekteydi.
Duvar Resimleri:
Çatalhöyük mimarisinde iç mekanlarda resim ve bezemelerle karşılaşılmıştır. Kök boya kullanımı olduğu için uzun süre boyunca korunarak günümüze gelmiştir. Genellikle konu olarak gündelik yaşam ve inançlar tasvir edilmiştir. Bir duvarda rastlanan resim bilinen ilk kent planı çizimi olması açısından önemlidir. Damga mühürlü duvarlar da ayrıca dikkat çekicidir.
Duvarlar sıvandıktan sonra beyaz badana üzerine kırmızı, siyah ve sarı kök boya renkleri tercih edilerek resmedilen tasvirler arasında geometrik motifler, el izleri, insan ve hayvan figürleri (akbaba, leopar, yaban geyiği) av ve dans sahneleri vardır. Resimlerde planlı evlerin arkasına çizilen Hasan Dağı’nın aktif halde görülmesi oldukça ilgi çekicidir. Çatalhöyük’ün en önemli buluntularından birisi de Ana Tanrıça (Mother Goddess) heykelciğidir. 8500 yaşında olan heykelcik yaklaşık 10 cm. boyundadır. Bu heykel neolitik dönemde anaerkil toplumun bir parçasıdır.
2009’da geçici olarak Dünya Miras listesine alınan Çatalhöyük, 2012’de Dünya Miras listesine alınmıştır. Bu nedenle herkesin kesinlikle gidip görmesi kanaatindeyim.
Resim Kaynakçası
https://www.festtravel.com/catalhoyuk-neolitik-yerlesim-alani-konyahttps://www.antiktarih.com/2018/07/31/catalhoyuk/
https://turkishmuseums.com/blog/detail/turkiye-nin-unesco-alanlari-catalhoyuk-neolitik-alani/10076/1
https://www.catalhoyuk.com/tr/sit/mimari
https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-20329/catalhoyuk/
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/catalhoyukneolitikkenti
Yorumlar
Yorum Gönder